Anadolu’nun güney-doğu bölgelerinde ve Azerbaycan’da hıristiyanlığı kabul eden Kıpçak Boylarına da “Ermeni”, “Alban” demişler ve Türk kökenli bu “Ermenilerden” Türkçe bir çok yazılı belge vardır.

Urartu bölgesinde ve Saka döneminde Proto-Azer (Türk) kavimlerinin yaşadığı bilinmektedir. Artaşes zamanında (MÖ 2. yüzyıl) burada Azeriler yaşıyordu. İlk Ermeni devletinin kurulduğu dönemde başka etnik grupların da bu bölgeye sızdığına şüphe yoktur ancak söz konusu yazıt yerel yerlilerin Azeri dilinde okunabilmektedir. Buna göre uzmanların sunduğu transkripsiyonda sadece bir z/y lehçesi farklılığı dikkate alınırsa aşağıdaki imla ve okunuş ortaya çıkar:

Şöyle bir soru ortaya çıkıyor: Ermenistan’ın ilk hükümdarı sayılan Artaş, sınır taşlarının üzerindeki yazıyı neden Ermenice (Hay dili) değil de Türkçe yazmış? Bu soruya Artaş’ın kendisinin Hay olmadığı, taşların bulunduğu bölgede Türk (Azeri) kavimlerinin yaşadığı, bölgenin adının Ermenistan olduğu ve orada yaşayan halkın küçük bir kısmının Hay olduğu gibi çeşitli cevaplar verilebilir. daha sonra bu Hay’lara da bölgenin nüfusu gibi Ermeni adı verildi. Aslında bu cevaplar birbirini tamamlayan yorumların mantığına dayanmaktadır, öyle ki Artashesten’den yüzyıllar sonra da aynı durumla karşılaşıyoruz: Anadolu’nun güneydoğu bölgelerinde ve Azerbaycan’da Hıristiyanlığı kabul eden Kıpçak boylarına “Ermeni” deniyordu. ve “Arnavut” ve bunların arasında Türk asıllı “Ermeni”ler bulunmaktadır.

Günümüzde Türkçe yazılı pek çok belge bilinmektedir. Ermenistan Bilimler Akademisi’nde saklanan sınır belge taşlarının Batı Azerbaycan’ın eski nüfusu hakkında verdiği bilgiler çok önemlidir. Artaş meligin sergilenmesi ve iki tarla arasındaki sınıra sınır taşının yerleştirilmesiyle ilgili bu yazıtlar halen Azerbaycan Türkçesinin en eski yazılı örnekleridir. 2000 yılı aşkın süredir toprak altında kalan bu yazılı taşlar gibi belgeler bulunduğunda tarihin gerçek yüzü açıkça görülecektir.

Prof.Dr.Firudin Celilov Ağasıoğlu